Immigratie, klimaatverandering en de oorlog in Oekraïne domineren al jaren het publieke debat. Veel Nederlanders maken zich zorgen over deze issues. In een nieuw rapport van het Sociaal en Cultureel Planbureau onderzoeken we welke gevoelens deze issues oproepen – en hoe mensen daarmee omgaan.
Weinig grip
In het voorjaar van 2025 hielden we acht focusgroepen (N=64) en een korte enquête onder een grote groep Nederlanders (N=1385). We vroegen mensen naar de gevoelens die ze ervaren bij de thema’s immigratie, klimaatverandering en de oorlog in Oekraïne, en hoe ze met die gevoelens omgaan.
Wat opvalt: hoe verschillend mensen ook over deze vraagstukken denken, veel van hen ervaren er frustratie en machteloosheid over. Ze zien dat deze vraagstukken grote negatieve gevolgen (kunnen) hebben voor Nederland – en op termijn ook voor hun eigen leven. Ze hebben het gevoel dat ze daar zelf weinig tot niets aan kunnen doen. De overheid, zeggen ze, zou iets kunnen doen, maar doet dat niet of doet het verkeerde. Die combinatie van grote zorgen en machteloosheid maakt dat veel mensen in de focusgroepen aangeven het nieuws nog maar beperkt te volgen. Ze richten zich liever op de dingen waar ze wél controle over hebben in hun eigen leven.
Verschillen in voorspelbaarheid en wat je wel kunt doen
Tegelijk zien we verschillen tussen de drie thema’s. Immigratie is voor veel mensen een bekend vraagstuk. Ze vinden de gevolgen voorspelbaar. Sommigen denken dat immigratie leidt tot druk op de woningmarkt, spanningen in wijken en maatschappelijke verdeeldheid. Het is een thema dat al lang speelt – en waar volgens hen weinig aan verandert. De oorlog in Oekraïne voelt daarentegen onvoorspelbaar. Mensen maken zich zorgen over vrede en veiligheid, maar denken dat Nederland hier nauwelijks invloed op heeft. De overheid lijkt machteloos – en burgers kunnen dus zelf ook weinig doen. Bij klimaatverandering is dat anders. Daar noemen mensen juist vaker wat ze zelf kunnen doen: energie besparen, minder uitstoten, zuiniger leven. Toch helpt dat nauwelijks tegen het gevoel van machteloosheid. “Een druppel op de gloeiende plaat,” zeggen ze. Hun eigen bijdrage weegt niet op tegen de schaal van het probleem.
Risico dat grote kwesties ons verlammen
Wat leert ons dit? Wie luistert naar hoe mensen zélf praten over de grote kwesties van onze tijd, hoort vooral machteloosheid, frustratie en een zoektocht naar houvast. Die gevoelens zijn zeer relevant. Machteloosheid kan bijvoorbeeld leiden tot berusting – of tot afkeer van politiek. Mensen mijden het politieke nieuws, trekken zich terug uit discussies, en keren zich af van de politiek. Als we willen dat mensen betrokken blijven bij de politiek, moeten we misschien beginnen met het serieus nemen van wat mensen voelen. Dat betekent niet zogenaamde boze stemmers voeden met nog meer boosheid. Dat betekent wel het erkennen van de machteloosheid en frustratie die wij in ons onderzoek vinden. En met nadenken over hoe we samen, burgers én politiek, grip kunnen krijgen op de complexe en onzekere wereld waarin we leven.
Lees het hele rapport van het SCP hier.
