Het is al langer bekend dat media structureel anders berichtten over mannelijke dan over vrouwelijke politici. Zo krijgen mannelijke politici aanzienlijk meer media-aandacht, zelfs wanneer ze dezelfde nieuwswaarde hebben als hun vrouwelijke collega’s. Bovendien verschilt de inhoud van die berichtgeving: bij vrouwelijke politici gaat het relatief vaak over persoonlijke aspecten zoals uiterlijk of gezin, terwijl bij mannelijke politici meer aandacht is voor de politieke inhoud, zoals beleid of relevante leiderschapskenmerken (zie ook eerdere blogs over dit onderwerp hier en hier).
Maar hoe zit het met nieuws dat gericht is op kinderen? Hoewel media – naast familie, school, vrienden – een van de belangrijkste bronnen van politieke socialisatie zijn, weten we heel weinig over hoe nieuws bijdraagt aan de (genderspecifieke) socialisatie van kinderen in de politiek. Terwijl juist in de kindertijd ideeën worden gevormd over wat politiek is en wie daarin thuishoren.
In Nederland speelt het NOS Jeugdjournaal daarin een sleutelrol. Voor veel kinderen is dit de plek waar ze voor het eerst kennismaken met en leren over politiek. Het populaire kinderprogramma maakt nieuwsuitzendingen speciaal voor kinderen tussen de 9 en de 12 jaar en heeft een enorm bereik: in 2025 keken gemiddeld 1.1 miljoen mensen naar de avonduitzending, en meer dan 85% van de basisschooldocenten gebruikte de ochtenduitzending in de klas. Daarmee is het Jeugdjournaal van grote invloed op hoe Nederlandse kinderen politiek leren begrijpen.
In ons recente onderzoek analyseerden we alle Jeugdjournaal-uitzendingen tijdens verkiezingscampagnes en de eerste week na de verkiezingen tussen 1994 en 2021. In totaal bekeken we 252 uitzendingen en onderzochten we hoe het Jeugdjournaal berichtte over mannelijke en vrouwelijke politici en welk beeld van gender en politiek dat oplevert.
85% van de politici is man
De eerste, en meest opvallende, uitkomst betreft de zichtbaarheid van mannen en vrouwen in politieke berichtgeving van het Jeugdjournaal. De resultaten van de inhoudsanalyse laten zien dat kinderen die naar het Jeugdjournaal kijken veel vaker mannelijke dan vrouwelijke politici tegenkomen. Van de 641 keer dat politici in de geanalyseerde uitzendingen voorkwamen, was maar liefst 85% man. Het beeld is daarmee duidelijk: politiek is een mannenzaak. Voor kinderen betekent dit dat politiek vanaf het begin sterk wordt gepresenteerd als een mannelijk domein, wat de associatie tussen politiek en masculiniteit kan versterken.
Is dit een vertekening?
De vervolgvraag is natuurlijk: is dit een journalistieke vertekening, of weerspiegelt het Jeugdjournaal simpelweg de politieke realiteit? Om dat te beoordelen, vergeleken we de zichtbaarheid van politici in het Jeugdjournaal met hun daadwerkelijke aanwezigheid in de politiek, zie Figuur 1.
Niet verrassend, gezien onze focus op verkiezingsperiodes, zien we dat de politici die het vaakst voorkomen in het Jeugdjournaal nationale partijleiders zijn. Van de 413 keer dat er over een partijleider werd bericht, was 87% man. Dat lijkt veel, maar komt sterk overeen met de werkelijkheid, aangezien partijen met een mannelijke partijleider in deze periode gemiddeld 91% van de zetels in de Tweede Kamer bezetten. Als media dus aandacht verdelen naar rato van partijgrootte, is hier geen sprake van journalistieke bias.
Voor Tweede Kamerleden is het beeld minder duidelijk. Zij komen sowieso weinig aan bod, en hoewel mannen hier oververtegenwoordigd zijn in de berichtgeving (64% mannen in het parlement tegenover 84% mannen in de Jeugdjournaal-items), is het aantal waarnemingen te klein om harde conclusies te trekken. Bij ministers zien we zelfs een lichte ondervertegenwoordiging van mannen in het Jeugdjournaal ten opzichte van hun aandeel in het kabinet (gemiddeld 70% mannelijke ministers en 62% mannelijke ministers in de berichtgeving).
Alles bij elkaar genomen is het beeld van de politiek dat het Jeugdjournaal laat zien weliswaar zeer sterk gedomineerd door mannen, maar dit lijkt evenredig aan de descriptieve oververtegenwoordiging van mannen in de politiek. Kortom, het Jeugdjournaal lijkt de masculiniteit van de politiek dus voornamelijk te weerspiegelen, in plaats van haar actief te vertekenen.
Kwaliteit van de berichtgeving
Naast zichtbaarheid, hebben we ook gekeken naar de manier waarop politici worden neergezet in de berichtgeving. Ook op dit punt presteert het Jeugdjournaal opvallend goed. In tegenstelling tot het nieuws voor volwassenen vinden we nauwelijks structurele verschillen in toon of inhoud tussen de berichtgeving over mannelijke en vrouwelijke politici. Er is evenveel (of weinig) aandacht voor uiterlijk, familie, gender en gender-stereotypische eigenschappen, en vrouwelijke politici worden minstens zo vaak geciteerd als mannelijke.
Er zijn enkele uitzonderingen. Mannelijke politici worden vaker dan vrouwelijke politici gekoppeld aan stereotypisch ‘mannelijke’ (agentic) onderwerpen (14% versus 4%). Als we hier meer in detail naar kijken, blijkt dat dit verschil vooral komt door berichtgeving over misdaad en oorlog. Bij misdaadberichtgeving lijkt het verschil echter niet echt representatief. Een groot deel van deze berichten gaat namelijk over de uitzonderlijke situatie rond de moord op Pim Fortuyn. Daardoor zegt dit minder over een structureel patroon. Bij berichtgeving over oorlog lijkt er wél sprake van een systematischer verschil en worden mannelijke politici oververtegenwoordigd. Daarnaast worden mannelijke politici vaker dan hun vrouwelijke collega’s beschreven aan de hand van masculiene leiderschapskenmerken, zoals politiek vakmanschap en krachtig leiderschap (respectievelijk 12% versus 5% van hun berichtgeving).
Conclusie
Welk beeld krijgen kinderen dus van gender en politiek als ze naar het Jeugdjournaal kijken? Het antwoord is dubbel. Enerzijds laat het Jeugdjournaal weinig journalistieke genderbias zien in hoe het over politici bericht. Vergeleken met het nieuws voor volwassenen is de berichtgeving opvallend evenredig en zorgvuldig. Anderzijds zien kinderen vooral mannen in politieke rollen. Vrouwelijke politici blijven zeldzaam, simpelweg omdat ze in de politieke realiteit sterk ondervertegenwoordigd zijn.
Dat heeft gevolgen. Door het gebrek aan zichtbare vrouwelijke rolmodellen leren kinderen – vaak onbewust – dat politiek vooral iets voor mannen is. Dit kan de politieke participatie, attitudes en ambitie van meisjes ondermijnen. Het Jeugdjournaal doet het journalistiek gezien dus goed, maar het beeld dat hun berichtgeving schetst over politiek houdt toch mogelijk de ondervertegenwoordiging van vrouwen in stand.
